Vietnam Brand - Leading Brands Information

Bức ảnh Che Guevara có lẽ là bức ảnh được sử dụng, xuất hiện và khai thác nhiều nhất của thế kỷ 20.

Đã 40 năm trôi qua kể từ ngày người chiến sĩ nổi loạn người Argentina bị bắn chết nhưng hình ảnh Che vẫn được tìm thấy ở khắp mọi nơi.

Bức ảnh nổi tiếng của Che do Alberto Korda chụp, khi Che phát biểu tại buổi lễ tưởng niệm các nạn nhân vụ nổ tàu La Coubre, ngày 5 tháng 3 1960 - Ảnh: Wikipedia

Người ta thấy hình ảnh Che được in trên những chiếc áo phông, được vẽ trên những bức tường lớn, được lồng vào những xâu đeo chìa khóa và rồi xuất hiện bất thần trong những bài hát rock và opera và trong những cuộc triển lãm.

Trisha Ziff, người phụ trách tour triển lãm “Sự mô tả Che bằng hình ảnh” đã nói: “Không có một bức ảnh nào giống với bức ảnh này. Đã có bức ảnh nào được duy trì theo cách này chưa?”

“Che Guevara đã trở thành một nhãn hàng và logo của nhãn hàng này chính là bức ảnh tượng trưng cho sự thay đổi. Bức ảnh Che đã trở thành biểu tượng cho những nhà tư tưởng xã hội ở mọi cấp độ - chống chiến tranh, ủng hộ hòa bình hay chống toàn cầu hóa”.

Sự hiện diện của bức ảnh ở khắp mọi nơi - trên những bức tường trong lãnh thổ Palestine hay trong những cửa hàng bán quần áo nhỏ ở Parisia - đã khiến cho bức ảnh “vượt khỏi tầm quyển soát”.

“Tại thời điểm này, bức chân dung Che đã trở thành một tập đoàn, một đế chế”.

Sở dĩ bức ảnh Che có thể phát triển “hết sức thoải mái” một phần là do sự lựa chọn chính trị của Alberto Korda - tác giả của bức ảnh chụp năm 1960 - và những người khác không đòi hỏi phải trả thù lao cho việc sử dụng bức ảnh vì mục đích phi thương mại.

Sự ra đời của một biểu tượng

Jim Fitzatrick – người đã tạo ra bức vẽ với độ tương phản cao vào cuối thập niên 60 khi còn là một nghệ sĩ đồ họa trẻ tuổi – nói với kênh BBC rằng ông rất muốn bức vẽ của mình được phổ biến khắp nơi trên thế giới.

Fitzatrick đã gỡ bỏ bóng và thay đổi kích cỡ của bức ảnh ban đầu để tạo nên một bức chân dung đồ họa bình dị mà tiêu biểu: “Tôi phác họa bức ảnh này vì muốn nó ‘sinh sôi’ phát triển nhanh chóng”.

“Cách mà chúng giết Che sẽ không có đài tượng niệm, không có địa điểm cho cuộc hành hương, không hề có gì cả. Tôi quyết định rằng bức ảnh này phải được lưu hành ở phạm vi rộng rãi nhất có thể. Hình ảnh của Che sẽ sống mãi trong kí ức của mọi người, cái tên Che sẽ không bao giờ bị lãng quên”.

Đối với Trisha Ziff, ngày hành quyết Che Guevara cũng đánh dấu bước khởi đầu của bức ảnh huyền thoại: “Bức ảnh ra đời sau cái chết của Che vào 10/1967. Che rất ưa nhìn, Che còn trẻ và hơn thế nữa, Che hi sinh vì lý tưởng của mình và tự điều đó đã khiến Che Guevara trở thành một biểu tượng”.

Câu chuyện về bức ảnh ban đầu và bằng cách nào bức ảnh có thể vượt ra khỏi biên giới Cuba và đến với những người hâm mộ Châu Âu trước khi được Fitzatrick phác họa thành bức vẽ biểu tượng, với bản thân bức ảnh, là một cuộc hành trình không tưởng.

Từ đồng xu

Alberto Korda chụp được bức ảnh đầu tiên trong số hai bức ảnh duy nhất về Che vào 5/3/1960 tại một đám tang lớn được tổ chức tại Havana sau khi một chiếc tàu chất đầy đạn dược của Pháp nổ tung tại bến cảng thành phố giết chết 80 người Cuba.

Korda, nhà nhiếp ảnh chính thức của Fidel Castro, đã miêu tả sự biểu lộ tình cảm của Che trong bức ảnh mà ông đặt tên là “Guerrillero Heroico” (Chiến sĩ anh hùng) với một tâm trạng “tức giận và đau buồn”.

...Cho đến đồng hồ

Suốt một năm không được công bố, bức ảnh được treo trên tường tại studio của Korda và chỉ được những người ghé thăm đó xem.

Cậu thanh niên của những poster khổ lớn

Giangiacomo Feltrinelli, một nhà xuất bản và một nhà trí thức thuộc phái tả người Italy, là người đã đưa bức ảnh tới Châu Âu.

Sau đó, bức ảnh của Korda xuất hiện trên một vài tạp chí của Châu Âu. Fitzapatrick tình cờ nhìn thấy bức ảnh lần tiên đầu trên một tạp chí ra hàng tuần của Đức, Stern.

“Một trong những bức ảnh là của Korda nhưng bức ảnh lại quá nhỏ. Vì vậy, sau khi phóng to bức ảnh, tất cả những gì tôi nhìn thấy chỉ là một mẫu in kim. Và tôi đã dựa vào đó để tạo nên một phiên bản gần như gây ảo giác về Che”.

1928: ra đời tại Argentina. Học y khoa tại Buenos Aires. Chứng kiến sự nghèo đói lan tràn khắp Nam Phi. 1954: tham gia mặt trận của Fidel Castro vào 26/7. 1959: tham gia cuộc chiến lật đổ chính quyền độc tài Batista. 1959-1961: được bổ nhiệm Thống đốc Ngân hàng Quốc Gia. Cầm đầu những cuộc nổi loạn tại Bolivia. 1967: bị hành quyết tại một ngôi làng ở Bolivia vào 9/10. 1997: thi hài Che được tìm thấy tại đường băng gần làng Vallegrande và được đưa về chôn cất tại Cuba.

Một tháng sau đó, Fitzapatrick đã hoàn thành phiên bản lớn hơn của bức ảnh và đã có thể tạo ra bức vẽ được cả thế giới ngưỡng mộ: “Một thành viên thuộc nhóm Những người theo chủ nghĩa vô chính phủ ở Hà Lan tên là Provo đã gửi cho tôi một bản copy gốc của bức ảnh”.

Khi phong trào kháng chiến bí mật này diễn ra, người ta đồn đại rằng chính Jean-Paul Sartre, triết gia cấp tiến người Pháp, đã đưa bức ảnh tới Châu Âu do đã có mặt trong buổi tang lễ ở Havana.

Chủ nghĩa tư bản và công giáo

Sau cái chết của Che Guevara, Fitzapatrick đã cho in lại hàng loạt bản gốc của bức poster và gửi cho các nhóm hoạt động chính trị thuộc cánh tả trên khắp Châu Âu.

Theo Trisha Ziff, thì phiên bản về Che của Fitzapatrick đến với lục địa Châu Âu cũng như nhiều đất nước khác trong tình trạng thay đổi liên tục.

“Sau khi Che hi sinh, nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra, đầu tiên là ở Milan sau đó là ở những nơi khác. Rất nhanh sau đó, cuộc nổi dậy ''Mùa xuân Prague'' và cuộc cách mạng ''Tháng 5 năm 68'' đã nổ ra ở Tiệp Khắc và Pháp vào năm 1968. Châu Âu thì ở trong tình trạng hỗn loạn. Người dân muốn thay đổi, muốn phá vỡ và muốn nổi loạn và Che đã trở thành biểu tượng của sự thay đổi đó”.

Thời gian trôi qua, ý nghĩa và bức ảnh thể hiện người anh hùng Che bị tách biệt trong bối cảnh phương Tây. Bức ảnh bắt đầu được sử dụng như một phương tiện trang trí cho các sản phẩm từ khăn giấy đến đồ lót. Unilever thậm chí còn in phiên bản về Che lên nhãn kem Magnum ở Australia.

“Có một lý thuyết cho rằng mỗi bức ảnh chỉ có thể xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định trước khi chủ nghĩa tư bản chiếm đoạt nó làm của riêng. Tuy nhiên, chủ nghĩa tư bản chỉ muốn chiếm đoạt những bức ảnh mà lưu giữ một vài ý nghĩa nguy hiểm”.

Nhưng cũng theo Trisha Ziff, khuôn mặt Che Guevara vẫn là một biểu tượng của cuộc cách mạng vũ trang và cuộc đấu tranh bản địa ở Châu Mỹ La tinh.

Quả thực, tổng thống Venezuala Hugo Chavez thường xuất hiện với chiếc áo phông in hình Che và những khách thăm quan văn phòng của nhà lãnh đạo Bolivia, Evo Morales thường được bức chân dung biểu tượng Che làm bằng lá coca chào đón.

Chính vì vậy, kết hợp chủ nghĩa tư bản với thương mại, tôn giáo với cách mạng, biểu tượng Che vẫn không bị bác bỏ.

(Thanh Phương -
Tổng hợp Wikipedia, VTC, BBC)

Share: